www.trunghochoangdieubaxuyen.net - Thân Chúc Quư Thầy Cô và Đồng Môn Hoàng Diệu một năm mới luôn được Dồi Dào Sức Khỏe và Tràn Đầy Hạnh Phúc - www.trunghochoangdieubaxuyen.net






Dương Lịch – Âm Lịch Click on the date for details

Vài Ư Nhỏ Về Nhà Văn Nhất Linh

Thầy Huỳnh Thanh Long

     Văn học Việt Nam cận đại từ thời gian đầu thế kỷ XX trở về sau nhiều biến chuyển mạnh mẽ, từ chỗ c̣n tầm chương trích , lời lẻ hàn lâm với nhiều điển tích đă nhiều biến đổi, yếu tố đưa văn học Việt đến gần với nguời đọc hơn gồm hai tác động chính: báo chí chữ quốc ngữ. Thật vậy, trước khi chữ quốc ngữ ra đời, số người được biết chữ (đọc viết) rất hiếm hoi, con số này được cải thiện đáng kể từ khi chữ Quốc ngữ chẳng đạt tỷ lệ cao trong số dân nhưng ràng đă nhiều thay đổi, báo chí cũng đóng vai tṛ quan trọng lớn, trong đó xuất hiện thể văn mới đến với người đọc, dễ đọc dễ hiểu, đó thể văn xuôi, chính những thể văn này mới ra đời, các tiểu thuyết cùng những bài văn chính luận, phê b́nh những tốt xấu của hôi đương thời của đă tạo nên một nếp nghĩ mới làm lung lay những định kiến xưa . Theo ḍng chảy của lịch sử cùng những va chạm giữa hai nền văn minh Đông Tây, giữa ràng buộc cởi mở, lĩnh vực văn học nói riêng cũng không thoát khỏi quy luật tiến hóa: cái mới tốt hơn sẽ dần dần thay thế những cái không tốt ra khỏi đời sống hội, trào lưu tưởng văn minh phương Tây đem lại luồng gió mới cho thơ văn Viêt nam, nếu sự ra đời của bài thơ T́nh Già (năm 1932)của ông Phan Khôi được cho mở màn cho phong trào thơ MớiViệt nam, th́ văn xuôi với các bài Chính luận, phê b́nh, tiểu thuyết khuôn mặt đại diện cho sự thay đổi của tưởng lớp thanh niên thời bây gị. Từ suy nghĩ thô thiển trên, ḿnh mạo muội góp một ư nhỏ về một con người, qua đó cuộc đời sự nghiệp của ông ảnh hưởng nhiều đến quá tŕnh thay đổi về mặt tưởng trong văn học Việt. Xin được nói thêm, những ư kiến trong bài này một phần do đọc trên các báo chí hoặc trích lại từ các nhà phê b́nh khác, do đó mong các bạn hiều cho không phải mộtsáng tạo!!
     Trên văn đàn văn học Việt trong khoảng thời gian từ năm đầu của thế kỷ thứ 20 trở về sau, người ta thấy xuất hiện một ngôi sao sáng, cuộc đời sự nghiệp của ông gắn liền với những biến động chính trị hôi Việt thời bấy giờ qua các lĩnh vực: chính trị văn chương cả báo chí nữa, đó Nhất Linh với tên thật Nguyễn Tường Tam, người khởi xướng Trưởng nhóm của Tự Lực Văn Đoàn .
     Theo bài viết của một Tiến người Tiệp, Maria Shrasakova, khi viết về sự nghiệp văn chương của con người này, viết: “…các nghiên cứu văn chương trong tương quan với các biến chuyển hội, theo đó văn chương tính lịch sử không phải hoạt động tách biệt của con người. Tác giả tác phẩm một cấu trúc hội, kết quả các xung lực hôi chính trị nên cả hai không thể hiểu ngoài ngữ cảnh hội lúc xuất hiện. Kết quả , tác giả hay nhà phê b́nh văn chương khi phân tích bất kỳ một sản phẩm văn hóa nào đều nhân củasử tínhriêng của ḿnh, không thể thoát ra khỏi các h́nh thái ảnh hưởng hội trong đó ḿnh đang sống.“ (hết trích).
     Áp dụng luận điểm này vào nghiên cứu các tác phẩm của Nhất Linh, ta thấy hầu hết các tác phẩm của ông đều gắn liền với những xung đột biến chuyển của hôi thời đó, thời hôi Việt phải trải qua một sự chuyển đổi tận gốc rể do sự đụng độ của hai nền văn hóa Đông Tây.
     Quan điểm trên về lĩnh vực phê b́nh văn học của vị Tiến người Tiệp này - theo ḿnh - cũng không xa lạ với quan điểm của các nhà phê b́nh văn học cận đại Việt với trường pháiNghệ thuật vị nhân sinhvới các tác phẩm phê phán tiêu cực hội sau này qua những tác phẩm Tắt đèn , Bước đường cùng v.vvtheo đó người ta hay nghiên cứu phê b́nh các tác phẩm văn học trong cụm từHoàn cảnh sáng tác“.
     Tác phẩm văn xuôi đầu tiên được cho ảnh hưởng đến ḍng văn chương lăng man ảnh hưởng ít nhiều đến nếp suy nghĩ của thanh niên thời đó tác phẩm Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách được viết năm 1932 - xin đươc mở ngoặc nói thêm, trước khi sự xuất hiện của tác phẩm Tố Tâm, các nhà phê b́nh cho quyển tiểu thuyết lăng mạn với các nhân vật cấu, trong Nam đă những tác phẩm văn xuôi theo dạng viết này, không hiểu do nào đó người ta lăng quên , theo những tài liêu được công bố sau này, tác phẩm Thầy Lazoro Phiền của ông Nguyễn Trọng Quản viết trong năm 1887 thể coi quyển sách đầu tiên về thể loại văn xuôi trong giai đoạn này, sau này người ta t́m thấy lời tựa ông viết ngày 1-12-1886: ”tôi ư định lấy tiếng nói thông thường hàng ngày làm ra môt truyện hầu cho kẻ sau coi bày đặt cùng in ra ít nhiều truyện hay …”, (trên internet) tiếp đó những tác phẩm của Gibert Trần Chánh Chiếu với Hương Cảng nhân vật đăng trên Phụ nữ Tân văn (1908), Ba Chàng Ngự Lâm Pháo Thủ trên Phụ nữ Tân văn (1913) nhiều bài khác của ông đặc biệt vói nhân vật lăng mạn trong tác phẩm của Hồ Biều Chánh với bài U T́nh Lục ra đời 1910, trong truyện c̣n mang nhiều từ khó, ít thông dụng, được viết theo thể thơ lục bát, cốt truyện mang đầy nét lăng mạn của Nam Nữ trong thời kỳ đó. Năm 1912 ông viết tác phẩm văn xuôi đầu tiên Ai Làm Được (1912) cũng với khuynh hướng trên, lẻ các nhà phê b́nh cho rằng lối hành văn của các nhà văn phía Nam đơn giản như văn nói, không trau chuốt bóng bẩy như ngoài Bắc nên không được nhắc đến chăng (???}. Trở lại chủ đề muốn viết, sự xuất hiện của Tố Tâm, qua hai nhân vật Tố Tâm Đạm Thủy trong t́nh yêu đôi lứa đă phần nào thoát ra khỏi những ràng buộc khắt khe của Nho giáo , tuy kết cuộc của mối t́nh này cũng không vượt qua khuôn mặc định cổ hủ: ”áo mặc không qua khỏi đầu“, hai kẻ yêu nhau đó cuối cùng cũng vâng lệnh song thân lập gia đ́nh vói người ḿnh không yêu. Tác phẩm Tố Tâm về phương diện nào đó đă góp phần thổi luồng gió mới thoáng mát trong tưởng của thanh niên thời bấy giờ theo ḿnh  cũng đóng môt vai tṛ ít nhiều trong những mở đầu cho những nhà văn tiến bộ về sau này. người cũng cho rằng, hai nhân vật Nam Nữ trong Tố Tâm chỉ dừng lạichỗ câu thể hiện t́nh cảm đôi lứa chớ khôngtáo bạonhư nhân vật Thúy Kiều trong Đoạn Trường Tân Thanh của Nguyễn Du với việc Thúy Kiều tự ư t́m đến với Kim Trọng. Nhưng, với những ràng buộc của Nho Giáo nên trong văn học đă những phê phán quyết liệt: “Đàn ông chớ đọc Phan Trần / Đàn chớ đọc Thúy Vân, Thúy Kiều”, tuy vậy, với Thúy Kiều th́ người ta phản kháng c̣n với Tố Tâm th́ thanh niên nhiệt liệt đón nhận, điều đó cho thấy nếp suy nghĩ đă khác xưa. Sau Tố Tâm, sự ra đời của nhóm Tự Lực văn đoàn do nhà văn Nhất Linh khởi xướng với sự công tác của 2 người em Hoàng Đạo (Nguyễn Tường Long ), Thạch Lam(Nguyễn Tường Lân), sau này Khái Hưng (Trần Khánh Giư), Thế Lữ, Tú Mỡ, họa Nguyễn Gia Trí ảnh hưởng sâu đậm đến gốc rể hôi thời bấy giờ qua các bài châm biếm trào phúng với các nhân vật Toét, Xệ đăng trên tờ Phong Hóa các tác phẩm khuynh hướng chủ đề mang tínhĐịnh Hướngcủa nhà văn Nhất Linh đ́nh đám nhất tác phẩm Đoạn Tuyêt.
     Cuộc đời sự nghiệp của con người này, người ta nh́n con người ông qua hai lĩnh vực: Nhất Linh với tiểu thuyết Nguyễn Tường Tam với con người chính trị. Trong bức thư tuyệt mệnh gửi đến Chính quyền ông Ngô Đ́nh Diệm sau biến cố đảo chính tháng 11 năm 1960, ông viết: “…hăy để lịch sử phán xét công tội của ông chớ ông không để một thế lực chính trị nào làm việc đó…” (lược ư). Thât ra, chuyện lịch sử chính trị tự bản thân trái phải như bàn tay sấp ngữa tùy theo được viết bởi môt thế lực nào (?), cho nên muốn t́m môt cụm từ LỊCH SỬ được viết hoa trân trọng trong môt đất nước đầy biến động thắng thua suốt nhiều năm thật rất khó, vậy trong ư tưởng hạn hẹp này, ḿnh cũng chỉ xin được nói một vài thiển ư về con người của tiểu thuyết: nhà văn Nhất Linh.
     Năm 16 tuổi, Nhất Linh đă bài đăng trên tờ Trung Bắc Tân Văn năm 18 tuổi ông bàiB́nh luận về văn chương truyện Kiềuđăng trên Nam Phong tạp chí. Năm 1923, đậu bằng Cao đẳng Tiểu học, do không đủ tuồi vào học Cao đẳng nên ông làm thư tại Sở Tài Chính Nôi. Sau vào Nam làm báo, do dự đám tang cụ Phan Chu Trinh nên ông trốn sang Nam Vang, sống bằng nghề vẽ t́m đường du học.
     Năm 1927, du học sang Pháp đậu Cử nhân khoa học, tại Pháp ông nghiên cứu nghề báo chí xuất bản.
     Năm 1930 về nước, ông cùng Hoàng Đạo, Thạch Lam mua lại tờ Phong Hóa của giáo Phạm Hữu Ninh vừa bị đ́nh bản.
     Viết tiểu thuyết đầu tay Nho Phong (1924), Người Quay (1926), Anh phải sống (viết chung với Khái Hưng năm 1932-1933),Gánh Hàng Hoa (chung với Khái Hưng năm 1934), Đời Mưa Gió (chung Khái Hưng năm 1934), Đoạn Tuyệt (1934-35), Đôi Bạn (1936), Bướm Trắng (1938-39), Xóm Cầu Mới (1949-57), Gịng Sông Thanh Thủy (1960-61), Viết Đọc Tiểu Thuyết (1952-1961) [lược ghi lại trên trang Thụy Khuê].
     Hai sáng tác đầu tay của ông Nho Phong Người Quay ít được người nhắc đến lẻ do khác với phong thái, câu tưởng mang tính định đề sau này của ông, tức c̣n lẩn quẩn quanh những khuôn phép, lề thói , nhưng từ khiPháp trở về, lối viết của ông thay đổi hẵn, người ta nói rằng nhà văn Pháp André Gide người tầm ảnh hưởng sâu đậm đến tưởng của ông, André Gide với nhiều tiểu thuyết mang nội dung trong đó bàng bạc những khát vọng tự do, hạnh phúc, phê phán những thể chế hôi hạn chế tự do nhân, tác phẩm nổi tiếng nhất của ông Khung Cửa Hẹp (Porte Entroite) năm 1909, các tác phẩm khác như L’Immoraliste (Kẻ Luân) Le Promethee’mal Enchaine (Lỏng Xiềng)v..v {thu lượm trên Internet}.
     Theo ư kiến của nhà phê b́nh Thụy Khuê: ” nhiều bài viết về Tự Lực văn đoàn nhà văn Nhất Linh của nhiều tác giả Nam–Bắc trước sau năm 1975, tựu trung tất cả đều đồng ư công nhận giá trị của họ trong việc cải tạo hôi, giải phóng phụ nữ, đặt nền móng cho một nền VĂN HỌC QUỐC NGỮ (tôi tự viết hoa) trước sau họ chưa một văn đàn nào đạt được những ảnh hưởng sâu xa trong văn học hôi như vậy”.
     Người ta chú ư vào những đào sâu những tưởng lắng sâu trong tác phẩm nhà văn Nhất Linh muốn gửi gắm qua những tiểu thuyết của ông những tiếng vang của sau đó tiêu biều Đoạn Tuyệt, qua nhân vật Loan, ông Nhất Linh đă đẩy lên cao trào sự chống đối của người phụ nữ qua những ràng buộc của thể chế hôi thời bấy giờ.
     Cũng theo nhà phê b́nh Thụy Khuê, sự nghiệp của nhà văn Nhất Linh chia ra thành 2 giai đoạn:
     1/- Từ năm 1932-1936 các tác phẩm của ông mang tính luận đề như Anh Phải Sống, Gánh Hàng Hoa, Đoạn Tuyệt, Lạnh Lùng.
     2/- Các tác phẩm sau này như Bướm Trắng, Đôi Bạn, Xóm Cầu Mới, Gịng Sông Thanh Thủy nội dung thoát ra khỏi những luận đề đi vào khuynh hướng đi sâu vào những khoắc khoải nôi tâm của con người.
     Trở lại tác phẩm tiểu thuyết đầu tay của ông tựa đề Nho Phong (tác phẩm duy nhất tên Nguyễn Tường Tam) với hai nhân vật chính Nữ Nương, con nhà gia giáo, con ông quan Phủ về hưu nhưng gia cảnh nghèo thế. Cạnh nhà chàng trai tên Dương Văn, chàng đem ḷng yêu mến gáiNương nết na thùy mỵ, đoan trang đượcNương đáp lại. Trước khi qua đời, ông Phủ gọi mẹ Dương Văn đến ủy thác con gái ḿnh, nhưng khi ông mấtNương vềvới người Chú, ông này quyết tâm nàng cho người thanh niên giàu nhưng nàng quyết liệt từ chối, cuối cùng người Chú cũng nhượng bộ. Khi sống chung vói nhau, hai ngườiVăn Nươngbắt đầu lâm vào cảnh túng quẩn, nợ nần, nàngquanh năm tảo tần để nuôi chàng Văn ăn học đi thi, đến 10 lần thi hỏng, cuối cùng lâm bệnh nặng th́ hay tin chồng đậu Thủ Khoa. Truyện kết thúcđó người đọc cũng không biết kết cuộc kết thúc hậu hay không? (viết lại ư của nhà văn Nguyễn Văn Sâm).
     Người Quay tác phẩm thứ hai của Nhất Linh, đó môt tập truyện gồm nhiều truyện ngắn đa dạng truyện dịch:
     Người Quay , Lệ, Chiến tranh, Giấc mông Từ Lâm, Bác Chùa Kinh, Làm Băn Khoăn, Vuông Vải Trắng các truyện dịch khác (theo nhà văn Nguyễn văn Sâm trong bài hai tác phẩm đầu tay của Nhât Linh: Nho Phong Người Quay ).
     Cũng theo nhà văn Nguyễn Văn Sâm: “Về tổng quan, tôi thể nhận định, đây hai tác phẩm tuy ban đầu của một tác giả, về h́nh thức th́ nhỏ nhoi như nhiều người nhận định, về văn phong th́ thuộc về thế hệ văn chương cổ điển ảnh hưởng của thời gian xuất hiện do cái bóng quá lớn của văn chương thế kỷ thứ 19. Nho Phong bị ảnh hưởng nặng nhất, nhưng kết quà của hai tác phẩm này rất to lớn. Nhất Linh đă từ những căn bản đó đă suy nghĩ thêm về những ư tưởng mới để cải tiến thêmtừ đó tạo nên một thế hệ mới cho tiểu thuyết, đó thế hệ của Tự Lực văn đoàn(hết trích).
     So với Nho Phong, tác phẩm Người Quay đă nhiều thay đổi về cách nh́n của con người cùng với mặt trái, mặt phải của đời sống, chẳng hạn như truyện Bác Chùa Kinh, ông phê b́nh cách tu hành, đă tu c̣n sân si, c̣n ham muốn danh vọng v.vv, trong Ngươi Lệ, nêu lên hiện tượng phủ phàng của hôi, những kẻ giảo hoạt gian manh thừa hôi để đầu cưởi cổ người hiền lành, chân thật.
     thể nói từ Nho Phong đến Người Quay chỉ ra đời trước sau 1 thời gian ngắn, nhưng chủ đề, nội dung về mặt tưởng đă những bước tiến bộ dài trên b́nh diện phê b́nh những mặt tiêu cực hôi , từ đó làm định hướng cho những tác phẩm mang tính cách luận đề gây những tiếng vang dữ dội trong hôi thời bấy giờ.
     Nhà văn Nhất Linh sáng tác rất nhiều tiểu thuyết, ông viết một ḿnh, khi viết chung với nhà văn Khái Hưng, nhưng khi nhắc đến Nhất Linh,người ta liên tưởng ngay đến tác phẩm gây sôi nổi nhất thời đó Đoạn Tuyệt, qua sự điểm sách của nhà văn Thụy Khuê, xin lần lượt điểm qua các truyện của ông sau Nho Phong Người Quay .
     -Với Đoạn Tuyệt Lạnh Lùng, tác giả vẽ lên sự xung đột trực tiếp giũa hai nếp sống mới, để bênh vực người phụ nữ, Nhất Linh đă đẩy sự xung đột mới lên cao trào không khoan nhượng qua h́nh ảnh, lời đối thoại của Loan, qua cái chết của Dũng, sự đổ vỡ khó hàn gắn của lối sống người phụ nữ tân thời gia đ́nh chồng c̣n nặng tính cổ hủ, bênh vực tới cùng quyền lợi của người phụ nữ trong hôi mới.
     -Trong Đôi bạn, ông đi xa hơn, không dựa vào t́nh tiết, cốt truyện đi sâu vào đời sống nội tâm, vào sự tinh tế của nhận thức, những rung động của ngũ quan trước thiên nhiên cảnh vật, sự say sưa của hạnh phúc đôi lứa dưới ánh nắng chiều thoáng nhạt, vận dụng những tĩnh từ ca tụng nét đep của thiên nhiên, nhân vât Dũng Loan trong Đôi Bạn không xung đôt gay gắt như Dũng–Loan trong Đoạn Tuyệt, t́nh cảm đẹp đẽ của dôi bạn.
     -Bướm Trắng đi sâu vào khai thác khía cạnh Triết giữa sống chết, qua nhân vật Trương bị lao phổi, trước cuôc sống chẳng c̣n nhiều.
     -Gịng Sông Thanh Thủy môt quyển tiều thuyết tính cách lịch sử, những nhân vật trong truyên chút hơi hám của con người thám tử, ŕnh , xét nét cử chỉ người khác để mưu đồ lợi ích riêng, truyện này được ông viết trong thời gian lánh nạn chính trị,trốn truy lùng sự t́m kiếm của chính phủ họ Ngô trong biến 11-11-1960, nội dung tả lại cuộc xung đột kinh hoàng sắt máu giũa hai thế lực Đảng phái Việt Minh Việt Nam Quốc dân Đảng, lên án những kẻ nhân danh chủ nghĩa hăm hại thanh toán nhau, bộc lộ những tâm độc ác của những kẻ xấu nhân danh Cánh Mạng.
     -Xóm Cầu Mới một truyện viết dang dở vào cuối đời ông trong khoảng 1961, truyên không cốt truyện tập hợp những mănh đời, nhũng mặt trái phải, xấu tốt của những tầng lớp trong hôi, trong đó phản ánh lên nhiều khuôn măt xoay quanh năm gia đ́nh trong môt xóm nhỏ, không cùng hoàn cảnh, giàu nghèo khác nhau nhưng không thể tách rời những quan hệ hữu tương nhau, lẻ trong truyện này ông tập hợp, đúc kết những kinh nghiệm sống của cuộc đời trôi nổi của ḿnh qua những nhân vật được cấu trong tác phẩm.
     Khi viết sắp xong bài viết này, ḿnh dịp đọc lại các bài viết của các cây đa, cây đề trong phê b́nh văn học viết về ông, tự thấy duy của ḿnh như loài chim sẻ làm sao sánh được với những cánh hồng hộc trên văn đàn, nhưng ḷng yêu mến kính phục môt sự nghiệp văn chương của ông mạo muôi viết lên vài ư nhỏ, không đáng vói cụm từ góp mặt nhưng đi rồi mới biết đường xa vạn dặm lắm chông gai.
     Thât ḷng nói, nh́n lại sự phát triển của văn học nước nhà thời cân đại, hai tác giả ḿnh yêu mến kính trọng nhất ông Phan Khôi nhà văn Nhất Linh, hoàn cảnh lịch sử thế nào đi chăng nữa, ngưởi yêu mến văn học cũng phải công nhận điều: đó những bước đi đầu tiên trên hai lĩnh vực Thơ Tiểu Thuyết văn xuôi, họ xứng đáng được vinh danh những tượng đài văn học. Nhà Triết học nào đó nói câu: “bên kia dăy núi sự thật, c̣n bên này sự gian trá.” .Cuộc đời con nguời không ai trường tồn nhưng sự nghiệp của họ sẽ sống măi với thời gian. Ḿnh tin rằng, Lịch Sử rồi đây sẽ trả lại chỗ đứng xứng đáng cho hai ông khi những nhân danh này nọ chỉ giai đoạn rất nhỏ trong lịch sử dài của đất nước.
     Mong các bạn đón nhận bài viết, nếu tệ quá cũng xin được chỉ giáo thêm .
     Bài viết tham khảo lấy ư của các tác giả:
     -Thụy Khuê trong bài Cuộc đời của nhà văn Nhất Linh.
     -Nhà văn Nguyễn văn Sâm trong bài hai tác phẩm đầu tay Nho Phong Người Quay của Nhất Linh.
     -Nhận định của Tiến người Tiệp Maria Shravarkova trong luận án tiến về Nhất Linh.
     -Các ư kiến rải rác trên Internet về Nhất Linh.
     Viết trong những ngàydịch Covy, xong ngày10 -8-2020.

Thầy Huỳnh Thanh Long
Trung học Hoàng Diệu – Ba xuyên



Về lại mục lục của trang VĂN




Copyright © 2011 - Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Trung Học HOÀNG DIỆU Ba Xuyên - Bắc California - All rights reserved