www.trunghochoangdieubaxuyen.net - Thân Chúc Quư Thầy Cô và Đồng Môn Hoàng Diệu một năm mới luôn được Dồi Dào Sức Khỏe và Tràn Đầy Hạnh Phúc - www.trunghochoangdieubaxuyen.net






Dương Lịch – Âm Lịch Click on the date for details

Người Thầy Cũ

Thầy Nguyễn Ngọc Đường

     Thái Nguyên, nơi tôi sinh ra là một tỉnh nhỏ thuộc miền núi Trung du, cách Hà nội 75km về phía Bắc, nay đă trở thành hoang tàn, đổ nát v́ tiêu thổ kháng chiến. Vào giữa năm 1947, tôi gặp lại người Thầy cũ ở đây và trong một hoàn cảnh rất đặc biệt. Thầy tôi, đang thành lập một đoàn Văn nghệ lưu động để phục vụ cho kháng chiến. C̣n tôi, sau một thời gian dài chạy loạn, bị thất lạc gia đ́nh, tứ cố vô thân, nay đă trở thành người vô sản chân chính v́ ngoài bộ quần áo đang mặc, tôi chỉ c̣n sở hữu những ǵ mà Thượng đế đă ban cho từ lúc mới sinh.
     Thái Nguyên, năm đó mới có hai trường Tiểu học, một Nam và một Nữ. Thầy vốn là dân Hà nội, không hiểu sao lại lưu lạc lên đây để dạy lớp Nhất trường Nam tỉnh lỵ. V́ là tỉnh nhỏ nên đa số các thanh niên sống ở thị xă đều là học tṛ cũ của Thầy. Nghe tin Thầy đang tuyển mộ tài tử để thành lập đoàn Văn nghệ, họ ùn ùn kéo đến và chỉ một thời gian ngắn đă tụ họp được khoảng 20 người vừa nam vừa nữ. Lúc đó các trường học đều đóng cửa, bỏ hoang phế. Đám thanh niên, thiếu nữ choai choai ở nhà chỉ ăn hại tốn cơm, đi bộ đội th́ sợ chết, nên được vào đoàn là mừng húm, vừa được vui chơi, đàn hát lại ấm cái dạ dầy. Nhưng vấn đề ở đây là... Nhà nước nghèo, chỉ trợ cấp được 1/2 lương thực, phần c̣n lại mọi người phải tự túc.
     Thế là ban ngày, Thầy tṛ kéo nhau vào những trường học, nhà Thờ bỏ trống để tập dượt, đàn hát. Chiều tối, ai nấy về nhà ḿnh ăn ngủ cho khoẻ. Riêng Thầy tṛ tôi được ưu ái ăn 2 bữa và có chỗ ngủ v́... nhà đâu mà về. Thầy tôi rất đa tài: viết kịch, soạn nhạc, vẽ tranh và kiêm luôn cả đạo diễn. Tôi có vài kỷ niệm vui vui khi theo đoàn đi lưu diễn.
     Trong đoàn tôi thuộc loại cắc ké mới 16 tuổi, các anh chị khác đều sấp sỉ 20, c̣n Thầy đă 28 tuổi. Thầy biết tôi không có khiếu về Kịch nên dành cho tôi vai Tây Chết là dễ đóng nhất. Khi cần, tôi chạy ra giữa sân khấu, râu ria, mặt mũi đen thùi lùi, hét lên: "Ô la la, chercher les congais", sau đó du kích nấp trong cánh gà bắn ra một phát, Tây lăn đùng ra chết, rồi chờ lúc thuận tiện, ḅ từ từ vào bên trong là... thoát nạn. Cũng có hôm bị tổ chác, mấy cậu bé đứng gần sân khấu bất ngờ la lên: "Ê Tây chết đang ḅ ḱa" làm cả rạp phá lên cười. Chao ôi, giây phút hạnh phúc đó làm sao tôi t́m lại được! Về đàn hát, tương đối tôi khá hơn nhưng cũng kẹt chút chút. Trời cho tôi có giọng hát lẩm cẩm ở khoảng giữa, lên cao quá th́ khé và phải gân cổ lên trông mất mỹ thuật, c̣n xuống thấp th́ hơi rè có khi mất tiếng luôn. Khổ nỗi Thầy chỉ dạy tôi mấy thế bấm căn bản thôi, nếu xuống ton th́ phải thay đổi các thế bấm, vất vả lắm, nên tôi có sáng kiến là xuống luôn cả 6 giây đàn cho tiện việc sổ sách.
     Đoàn Văn nghệ đi đến địa phương nào cũng được ủng hộ và hoan nghênh nồng nhiệt. Trong thời kháng chiến, nhân dân lao động cực khổ nhưng lại thiếu phương tiện để giải trí. Mới chập tối đă rủ nhau mắc mùng đi ngủ sớm vừa để trốn muỗi lại đỡ tốn dầu thắp đèn. Tôi nghĩ Thượng Đế thật công bằng, đâu đâu cũng thấy Luật bù trừ cả. Chiến tranh th́ phải chết nhiều, đồng bào tôi nhờ đi ngủ sớm, đỡ tốn tiền mà sinh sản lại vượt... chỉ tiêu luôn.
     Văn nghệ chỉ tŕnh diễn vào ban đêm để tránh máy bay địch. Thường thường khi diễn đến nửa chừng th́ ông Trưởng đoàn, Thầy tôi, bước ra chào đồng bào rồi ca bài con cá: "Anh em nghệ sỹ chúng tôi... nhưng nhà nước c̣n nghèo... mong đồng bào ủng hộ... cho đến khi kháng chiến thành công". Thầy vừa dứt lời th́ hai bên sân khấu xuất hiện hai nhóm nam nữ, nón mũ cầm tay, chia nhau đi từng hàng ghế để khán giả bỏ tiền vào ủng hộ.
     Sau khi khán giả đă về hết th́ mùi cháo gà thơm lừng, điếc mũi bay ra từ trong bếp... Nhưng than ôi, tôi có bao giờ được xơi thịt gà đâu v́ chỉ có tài tử chính mới được ngồi chung bàn với Thầy. Một con gà dù bự cách nào cũng không thể phục vụ cho gần... 20 miệng ăn được. Vả lại, đóng vai Tây chết th́ được húp cháo gà không người lái (không thịt) cũng là hạnh phúc lắm dzồi.
     Thế rồi ngày vui cũng qua mau... và ngày buồn lù lù dẫn xác tới. Kháng chiến trở nên ác liệt, Tây nhẩy dù khắp nơi, đồng bào vừa chạy vừa sản xuất nên thiếu lương thực đâu c̣n dư để ủng hộ cho nghệ sỹ nữa. Không c̣n sự lựa chọn nào hơn, đoàn Văn nghệ bắt đầu từ từ... dẹp tiệm. Các tài tử, một phần trở về với gia đ́nh, phần khác gia nhập bộ đội, tất cả đều v́ cái dạ dầy cả. C̣n lại mấy Thầy tṛ đều tứ cố vô thân, bám víu lấy nhau để cầm hơi cho đến phút chót.
     Nhưng rồi có một ngày, có một ngày chinh chiến... chưa tàn nhưng Thầy tṛ tôi... hết gạo. Buổi sáng hôm ấy, ngoài trời mưa bay... mây mù bao phủ, Thầy từ bên trong bước ra buồn bă nói với chúng tôi: Thầy mới sáng tác một bản nhạc có tựa đề “Say Thuốc Lào” hát cho các anh nghe để giải sầu. Bài này dài, tôi chỉ chép ra 4 câu cuối cùng:

     Yêu em như ngàn chiếc ngai vàng
     Yêu em như ngàn tiếng tơ đàn
     Yêu em như ngàn bài thơ duyên
     Yêu em như một viên... Thuốc Lào


     Thầy có tật nghiện Thuốc Lào. Mỗi khi hút xong nhất là vào buổi sáng lúc bụng đói, Thầy cảm thấy như bay bổng,như được lạc vào cơi... Thiên thai...
     Ngoài Bắc có câu thơ:

     Nhớ ai như nhớ Thuốc Lào
     Đă chôn điếu xuống lại đào điếu lên


     Thầy than thở đă mất người yêu sau khi sáng tác bài này. Nhưng theo tôi có một nguyên nhân nữa cũng không kém quan trọng là: Kinh tế suy thoái. Nh́n nhau làm sao no được.
     Sau đó, Thầy tṛ ngậm ngùi chia tay nhau. Măi đến thập niên 50 tôi mới gập lại Thầy ở Sài g̣n và cũng là lần cuối cùng v́ bệnh phổi của Thầy đă vào giai đoạn chót.
     Than ôi, Thầy yêu quí của tôi đă mất người Yêu lại mất luôn cả mạng Sống cũng chỉ v́... Thuốc Lào.
     Thầy tôi chính là nhạc sỹ Phạm Duy Nhượng, em của Thạc sỹ Phạm duy Khiêm và là anh của nhạc sỹ Phạm Duy.
     Suốt cuộc đời Thầy chỉ sáng tác có 4 bản nhạc: 3 bản đầu tiên đă tuyệt tích giang hồ là Nhạc Đường Xa, Chiều Đô Thị, Say Thuốc Lào và bản cuối cùng là Tà Áo Văn Quân, một số ca sỹ vẫn c̣n hát.
     Hôm nay, người học tṛ năm xưa,thành kính, thắp nén hương ḷng, để tưởng nhớ và tạ lỗi cùng Thầy v́ đă không thể đến dự đám tang để đưaThầy về nơi an nghỉ cuối cùng.

Hồi kư
Nguyễn Ngọc Đường



Về lại mục lục của trang VĂN




Copyright © 2011 - Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Trung Học HOÀNG DIỆU Ba Xuyên - Bắc California - All rights reserved