www.trunghochoangdieubaxuyen.net - Thân Chúc Quư Thầy Cô và Đồng Môn Hoàng Diệu một năm mới luôn được Dồi Dào Sức Khỏe và Tràn Đầy Hạnh Phúc - www.trunghochoangdieubaxuyen.net






Dương Lịch – Âm Lịch Click on the date for details

Kể Chuyện Ngày Xưa

Nguyễn Văn Sâm

     Năm 63 sau ngày thay ngôi đổi chúa, Sàig̣n trùm ngập trong không khí hăng say của một thành phố bỗng nhiên thấy ḿnh vươn thân lớn lên đến tuyệt cùng của sự áp dụng lư thuyết dân chủ. Người khổng lồ Sàig̣n dầu tiềm tàng sức mạnh vạn năng và trăm tay tự do nhưng ngỡ ngàng bối rối không biết làm thế nào tiêu pha hết các xung lực bên trong cơ thể. Nhân sự và năng lượng dự trữ quá nhiều. Khuynh hướng và lư thuyết cũng không phải ít. Phía nầy các tướng lănh trẻ, sạch rục rịch đảo chánh lần nữa để đem lại ổn định cho quốc gia. Phía kia các khuôn mặt dân sự sáng giá từng vào tù ra khám, họp bàn sách lược mới về cứu nước và dựng nước thay thế cho sách lược cũ vốn mới nghiên cứu và ban hành trước đó không lâu. Sàig̣n đầy rẫy lănh tụ sinh viên với khả thể hô hào tụ họp được hơn mười ngàn khuôn mặt trẻ dễ dàng chiếm đường phố suốt ngày. Sàig̣n phong phú các bậc trưởng lăo tôn giáo chỉ hiểu dụ một câu có thể làm náo loạn sinh hoạt thường nhựt của thủ đô cả tuần kế đó. Sàig̣n ngập tràn tin tức bắt bớ, trả thù trong bóng tối. Sàig̣n với vô vàn cuộc thưởng chức phong quan không theo hệ thống luật lệ hằng hữu. Đă hết rồi thời luật pháp cần có của một đô thị trên đà phát triển trong giai đoạn chiến tranh quy ước. Sinh hoạt êm ả của ngày xưa không c̣n thấy đâu nữa. Dân chúng Sàig̣n đắm ch́m trong ưu tư bất trắc của ngày mai với viễn ảnh thực phẩm khan hiếm, đầu cơ và các bản nhạc hùng đặc trưng của chỉnh lư, đảo chánh cùng với hiến ước, hiến chương, ước pháp.
     Tôi phơi phới ngồi phía sau cóp chiếc xe lô Minh Chánh nh́n thiên hạ ngược xuôi. Tất cả nếu không biểu lộ nét chán chường thời thế th́ mang vết hằn của năm tháng lo âu. Sao nỡ ra đi bỏ thành phố thân yêu không thương tiếc? — Hơn hai mươi năm chung t́nh rồi c̣n ǵ. Em Sàig̣n biến chất chớ không phải tôi t́nh phụ bỏ bê. Trong phong ba của bom đạn Đồng Minh cuối thế chiến, tôi chỉ theo cha mẹ về quê vùng Chợ Đệm náu nương một thời gian ngắn rồi lại lục tục trở lên Sàig̣n sống đời thơ ấu cho đến lúc bước những bước rụt rè chánh thức vào đời như một người trưởng thành. Tôi từng đứng nh́n không mỏi mắt đàn kiến người đưa đám tang anh học sinh họ Trần, đám tang lớn nhứt thế kỷ cho một thanh niên trẻ tuổi nằm xuống v́ tiếng nói đối kháng chế độ thực dân. Tôi từng theo chân đoàn người thật dài và yên lặng tiễn đưa nhà văn độc nhất đang sống ở Miền Nam của văn đoàn Tự Lực, nằm xuống để phản đối không cho người khác xử án ḿnh. Tôi đi t́m một thành phố hiền ḥa nào đó, trốn tránh sự ngột ngạt của những dao động lúc nào cũng có thể xảy ra cho thủ đô thần tượng. Vị Giáo Sư ngành Triết dạy môn Đạo Đức tại trường Đại Học tôi đang theo, lúc đó phụ trách ngành Trung Học, thể theo lời yêu cầu phụ giúp của người bạn thân vừa tham chánh trong một chánh phủ gọi là của dân nghèo, kư giấy cho tôi được về dạy giờ tại ngôi trường mang tên vị văn hào mù ḷa nhưng tượng trưng cho hào khí của miền Nam khả ái. Tôi chưa có một h́nh ảnh ǵ rơ rệt về ngôi trường ḿnh sắp đến. Tất cả đều là những cảm giác mù mờ đựa trên các dữ kiện thiếu cơ sở. Không thể nào trường nầy cựu trào hơn ngôi trường tôi từng theo mười năm trước, mang tên nhà văn bác-ngữ-học danh tiếng cuối thế kỷ vừa qua. Không thể nào trường nầy tọa lạc trên vùng đất khang trang như ngôi trường của tôi. Không thể nào trường có phong vị học hành như ngôi trường đă cho tôi niềm hănh diện trong thời niên thiếu... Không thể, và biết bao nhiêu cái không thể khác hiện ra trong trí.
     Các ư nghĩ đó thay đổi khi tôi đến trước ngôi trường nhiệm sở. Cổng sắt to lớn, uy nghi. Cột cổng bằng xi măng, bề thế. Ngôi nhà chức vụ của ông Giám Học như căn biệt thự nho nhỏ, xinh xinh. Trường rộng răi, nguyên cái sân thôi cũng đă to hơn toàn thể khu đất của nhiều trường ở Sàig̣n. Kiến trúc trường cổ kính theo h́nh chữ U, dăi lầu ngang tôi c̣n nh́n thấy lan can và nhiều thanh sắt uốn nắn hay chạm hoa văn đặc biệt của mô thức kiến trúc kiểu Pháp đầu thế kỷ. Trường nằm lọt trong ḷng một khu vừa thị tứ vừa thơ mộng. Con đường me phía trước sao mà vừa rộng thênh thang vừa đẹp đẽ đến kỳ thú, gợi t́nh. Chắc hàng me đă trơ gan cùng tuế nguyệt hàng bảy tám chục năm nay. Thân me to lớn, cành lá xum xuê, tạo nên con đường me bay ngay thơ mộng trong kư ức tôi ngay từ lần đầu tiên được biết. Cảm giác đó vẫn c̣n giữ cho đến ngày hôm nay dầu đoạn đường đời đă bước vài bước sang chặng cuối. Con đường Ngô Quyền bên hông trải dài bằng dăi nhà sang trọng, biết bao nhiêu căn lầu kiến trúc đẹp đẽ, kín cổng cao tường, nói lên sự hiện dịện của ḿnh chỉ bằng mùi bông sứ bông trang thơm ngát. Con đường phía sau là khu chợ, nơi mà sau nầy là chỗ thầy tṛ chúng tôi nhiều tối ra ngồi trước tô ḅ viên và ly rượu thuốc Vĩnh Tồn Tâm nh́n sinh hoạt buổi chiều ồn ào của tỉnh lỵ mà bàn chuyện đội đá vá trời. H́nh ảnh ngôi trường trong trí khác với h́nh ảnh thật sự bên ngoài đă thay đổi t́nh cảm của một thầy giáo mới vào đời là tôi. Tôi cười làm quen với những cậu học sinh áo trắng quần dài xanh, huy hiệu bằng vải thêu chữ xanh may luôn trên áo. Qua họ tôi nh́n thấy h́nh ảnh ḿnh năm ba năm trước, tự hào với đàn em các lớp nhỏ nhưng chính ḿnh lại bỡ ngỡ với quá nhiều ngă đường kỳ bí trước mặt của những ngành nghề. Những cái gật đầu chào ngỡ ngàng đồng thời chứa đựng một sự kính trọng cùng thân thiện đến ấm ḷng. Tôi đi về phía văn pḥng. Dăi lầu bên trái đối với cổng lớn, dựa lưng vào đường Ngô Quyền. Một vị giáo sư đứng tuổi, người rắn chắc, thấp, dáng thể tháo gia, tóc hớt cao, sau này tôi mới biết là thầy Tổng Giám Thị có cùng tên với ḿnh, kêu hai học sinh bê bối mà năy giờ ông đang giảng luân lư, đứng qua một bên, đón tôi lại, hỏi rồi niềm nở chỉ văn pḥng hiệu trưởng. Tôi cảm thấy ấm áp nhờ sự chào đón đầu tiên đó. Ngay từ phút nầy tôi biết rằng Sàig̣n đă thật sự vắng mặt trong tôi, từ đây ḿnh là một phần tử không thể tách rời của ngôi trường tại vùng đất của mận hồng đào thơm ngọt. Đời ḿnh rồi sẽ gắn bó với nó nếu những trở ngại đừng quá lớn lao.
     Phút tŕnh diện thân mật và dễ dàng hơn tôi nghĩ. Nh́n ra ông Hiệu Trưởng, tôi gọi ông bằng Thầy và nói rằng ḿnh xuất thân từ ngôi trường nhiệm sở tiền nhiệm của ông. Ông xưng Thầy và gọi tôi bằng con, tiếng con thân thiết khiến tôi cảm động thật sự dầu ḿnh đang ở trong tuổi tự cho đă lớn và phải kềm chế những xúc cảm không hợp với phái tính. Ông nói sơ qua về sinh hoạt của trường, khuyên tôi nên học thêm năm chót để hoàn tất học tŕnh cần thiết của một giáo sư trung học. Ông nói về bổn phận của người thầy ở đây và bổn phận đối với chính ḿnh khi tôi có dịp về Sàig̣n. Giọng nói của ông ấm áp, từ tốn, tỏa ra sự thân yêu đùm bọc trong từng lời một của một người đi trước lo lắng cho với lớp trẻ đi sau. Tôi cảm thấy được che chở ở nhiệm sở đầu tiên trong đời qua lời khuyên nhủ chân thành của ông. Giờ phút nhậm chức sao mà giống như những phút tâm t́nh của hai người với tương giao sư đệ!
     Theo lời chỉ dẫn của thầy Hiệu Trưởng, tôi vào văn pḥng Giám Học để xin được xếp thời khóa biểu. Thật sự tôi là thành viên của ngôi trường từ đó. Đấy là những ngày đầu của năm 64.
     Thằng Đất thường bối rối khi tôi kêu lên hỏi bài. Cả lớp ồn ào khi thấy nó khó nhọc lách ḿnh giữa khoảng cách quá hẹp của cái ghế dài và bàn viết. Cử chỉ cùng điệu bộ của nó không phù hợp với một học sinh Đệ Ngũ chút nào. Đó là thân h́nh của một người trưởng thành, to lớn, mạnh khoẻ. Nó cao hơn tôi nguyên một cái đầu mà lại cố t́nh đứng xáp vô tôi để bạn bè thấy ngay được sự cách biệt h́nh dáng của hai thầy tṛ. Tôi lùi lại, bước lên bục giảng, nó biết thân không dám bước theo lên. Bây giờ nó vừa khoanh tay hếch mặt lên trời vừa ưởng ngực hít thở óp bụng làm Thần Đèn lực lưỡng trong tuồng Ấn Độ Ali Baba. Cả lớp cười nghiêng ngửa, có đứa được dịp đấm th́nh thịch vào thằng bạn kế bên. Lớp học thật sự mất vẻ nghiêm trang cần có. Tôi bối rối thiệt t́nh. Đă ra thân dạy giờ mà không nắm vững được lớp th́ chuyện ǵ sẽ xảy ra. Tôi làm mặt nghiêm, lấy thước bảng gơ xuống bàn kịt kịt rồi ra luật rằng từ bây giờ tṛ Đất muốn làm ǵ cứ việc làm nhưng tṛ nào cười sẽ bị phạt. Chưa biết h́nh phạt là ǵ nhưng nghe tiếng phạt đứa nào cũng nín im. Tội nghiệp thằng Đất, nó kềnh kàng nhưng vẫn là một đứa học tṛ vừa qua khỏi Tiểu học không bao lâu, kiến thức mọi môn đều kém. Thế mà tôi lại bắt nó trả lời những câu hỏi hơi quá sức, ngay cả đứa học tṛ thông minh nhứt của tôi, con của một nhà văn chuyên tả cảnh sinh hoạt đồng quê Tr. Gi. được tiếng là có cơ hội đọc khá nhiều sách, cũng không trả lời được. Sự giải thích của tôi về h́nh ảnh quá hoàn hảo của anh chàng Vân Tiên khoan khoan ngồi đó chớ ra bằng phản ứng do cảm thức thất bại của tác giả trong đời sống b́nh thường cũng là một giải thích quá tầm thâu hoạch đối với thằng Đất và nhiều học sinh khác. Vậy là nó lănh đủ những hờn giận của một thầy giáo chưa có kinh nghiệm và chưa phân định được chuyện học hành và cảm xúc không kềm chế của một người thầy. Thằng Đất tiu nghỉu khi xách tập về với một cặp số không màu đỏ và lằn gạch dưới đậm dài như ngọn roi mây quất vào ḷng. Lớp học êm thật êm, tôi nghe cả tiếng một con ruồi vo vo đằng cuối lớp. Tôi nhận được tiếng thở dài của những đứa học tṛ nhỏ hiền. Những cái nh́n lấm lét làm chùn ḷng tôi. Miệng cắt nghĩa bài nhưng hồn tôi như đi trên than hồng của sự hối hận, nghe tiếng ḿnh sao mà vô vị, bất xứng và đáng ghét.
     Chú hỏi sau nầy tôi có xin lỗi hay nói phải quấy với thằng Đất cho nó mát dạ không hả? Cái bậy nầy dẫn tới cái bậy kia chú ơi. Tôi lờ đi với lư do ḿnh là thầy, chỉ tỏ ra săn sóc nó hơn, ngọt ngào với nó hơn chớ tuyệt nhiên không nói ǵ đến cơn giận nắng mưa vô lư của ḿnh. Cho tới bây giờ gần bốn chục năm qua, tôi vẫn c̣n mường tượng vẻ mặt cười cười trong khổ sở và bắp tay cuồn cuộn của nó khi tôi đánh quẹt lọ vô đó v́ những câu nó trả lời không hợp ư ḿnh. Chú biết không, thằng dễ thương vậy mà năm sau phải bỏ học ngang, chưa kịp thi cả bằng Trung Học Đệ Nhứt Cấp. Bạn bè của Đất cho tôi biết nó vô Dân Vệ ở xă nhà để được gần gũi gia đ́nh. Đời bận rộn quay ṃng trong cơn lốc thời gian và cuộc sống bon chen khiến tôi quên bửng nó, không biết về sao Đất như thế nào nữa. Chiến tranh thời nầy đă nuốt chửng vô vàn thanh niên, không biết người học tṛ đặc biệt đó của tôi thoát khỏi chăng nanh vuốt của con quái vật gọi là cuộc chiến?
     Chú muốn nghe nữa? Toàn chuyện buồn không à! Chuyện vui bay thoát mất tiêu trong tâm trí, chuyện buồn man mác mới tồn tại trong hồn ta chú không biết điều nầy sao? Lúc đó tôi tạm trọ trong nhà nọ. Nhà lầu ba từng ở đường Ngô Quyền, chủ nhà là một bà bác độ chừng hơn năm mươi, quả phụ của một thầy giáo. Nhà rân rác lắm, trước kia nghe đâu có mở tiệm cầm đồ, thầy giáo mất, bà bác cho học sinh ở trọ để vui cửa vui nhà. Bà sắp xếp cho tôi ăn riêng theo khẩu phần và giá biểu của giáo sư. Độ một thời gian, sau khi đă quen với đám học tṛ cùng nhà, thấy các em ăn uống kham khổ tôi nghĩ rằng ăn chung với tụi nó tốt hơn. Kết cuộc là nhiều bữa tôi đói, phải ra chợ ăn thêm v́ sức học tṛ ăn quá mạnh, loáng một cái trên mâm đă không c̣n ǵ. Cũng nhờ ăn chung mà tôi chơi thân với những đứa học tṛ lớp Đệ Nhứt, khoảng cách giữa thầy tṛ chỉ vài ba tuổi thôi. Chúng rành sáu câu mọi chuyện xảy ra trong vùng. Chúng nhứt quỷ nh́ ma, biết nhà nào có con gái xuân th́, biết trái cây bà bác cúng rồi để đâu, biết thức ăn nào c̣n để dành lại. Một bữa kia vào lúc bảy giờ tối văng vẳng đưa tới nhà trọ tiếng kèn đám ma ṭ te từ xóm bà giám thị Đẹp. Tôi đưa mắt hỏi thằng Thượng, nó trả lời trong tiếng thở dài, thầy Th. đó. 'ng bị bắn sẻ trên đường về trường. Rồi nó kể tiếp, ổng đi tác chiến đâu chừng được một năm, mới có giấy biệt phái về lại nhiệm sở cũ, vừa bàn giao đại đội đi về th́ bị. Tài xế cũng không biết, chỉ thấy ông gục đầu qua một bên rất lâu, tưởng là ổng ngủ. Tội nghiệp cô Th. c̣n rất trẻ, con của cô thầy đâu chừng hai tuổi thôi.
     Tôi rùng ḿnh, trong túi tôi hai ngày nay có tờ giấy kêu tŕnh diện Bộ Quốc Pḥng do Chuẩn Tướng Giám Đốc Nha Động Viên họ Bùi kư. Tôi chưa biết phải đối phó cách nào với lịnh gọi. Tờ giấy bây giờ nghe như đương vương mấy ngón tay móng dài ra cào cào bắp vế tôi nói rằng ḿnh có mặt. Đêm hôm đó và liên tiếp hai ba ngày sau tiếng kèn u uất kia là nỗi ám ảnh không rời. Tôi chưa từng biết Th., đám tang anh tôi cũng không đi dự, thế mà ḷng nghe xót xa cho anh, cho những người cùng trang lứa. Chắc anh khi cầm tờ giấy biệt phái đă xây biết bao nhiêu mộng, đă vẽ ra nhiều chuyện ḿnh phải làm cho tương lai. Thùy vô tử nhưng đây là lần đầu tiên tôi nghe chi tiết về cái chết của một đồng nghiệp bất hạnh. Tiếng kèn và tấm giấy gọi nhập ngũ đă tạo cho tôi nhiều ác mộng. Tội nghiệp cho người hay nghĩ đến chuyện có thể xảy ra cho ḿnh trong tương lai? Không có th́ giờ phân tích ḷng ḿnh, tôi chỉ biết rằng ḿnh sợ tṛ chơi binh nghiệp ngay từ khi nghe chuyện bất tường xảy ra vào Giờ Thứ Hai Mươi Lăm của Th.
     Chú muốn nghe nữa? — Được. Tôi có một đứa học tṛ ưa cùng tôi bàn luận chuyện văn chương thi phú. Đệ Ngũ thôi, nhưng nó thuộc thơ văn nhiều hơn tôi tưởng. Lắm lúc nhận xét của nó quá khích đến lạ lùng. Thằng Thiện bữa nọ đưa tôi tập thơ Từ Ấy in trong vùng Giải Phóng ở Bến Tre. Tập thơ khổ nhỏ, in đẹp, giấy trắng tốt. Tôi cầm mà tay run run. Không phải đùa, lớn chuyện rồi đây. Thằng Thiện theo bên nầy hay bên kia ḿnh đều kẹt cứng. Khuyên bỏ hay khuyên giữ tập thơ đều khó, đều có thể có phản ứng ngược. Tôi hỏi ở đâu em có, nó trả lời là của anh em, anh ấy lớn hơn em một tuổi, thi vô Đệ Thất không đậu, ở nhà. Bây giờ anh ấy theo phe bên kia. Vùng xôi đậu mười bốn mười lăm là phải theo họ hay chạy ra thành phố. Ảnh chọn ở lại v́ em c̣n mẹ già và hai em gái nhỏ. Thỉnh thoảng tối ảnh c̣n được về nhà thăm má em giúp bửa củi, đắp mương, đào ao, đập lúa. Đi lính Cộng Ḥa không biết bao giờ mới được thăm gia đ́nh. Tôi nói nhưng mà Thiện đừng cầm tập thơ đó khơi khơi như vậy, nguy hiểm cho em. Nó là một thứ quốc cấm. Thà em hiểu, em chọn phe th́ có lư, đàng nầy em chỉ thích thơ và ṭ ṃ muốn biết nội dung trong đó. Cái hại không bù với cái lợi trong trường hợp nầy. Thằng Thiện thở dài, xếp tập thơ lại, đút túi. Từ đó nó không bàn ǵ đến chuyện thơ phú với tôi nữa. Tôi quên đi Từ Ấy, chỉ nhớ đến chuyện hai anh em Thiện. Rồi đây sẽ có lúc hai đứa cầm súng bắn nhau mà mọi sự bắt đầu bằng chuyện thi đậu hay thi rớt vào Đệ Thất của trường tôi đang theo dạy. Ước ǵ trường tôi có đủ chỗ học cho tất cả học sinh vào Đệ Thất. Ước ǵ đất nước chúng ta không có những vùng xôi đậu. Chú hỏi về sau hả? Thằng Thiện tôi gặp lại ở Sàig̣n sau đó, đang theo học trường Chiến Tranh Chánh Trị. Nó nhắc đến những đứa học tṛ cùng trọ với chúng tôi bây giờ hầu hết đă thành nhân chi mỹ bằng một giọng thiệt vui. Tụi em gặp nhau là nhắc tới thầy hoài, nhắc tới sư tổ nữa. Tôi chận ngang, nói rằng ḿnh hănh diện khi thấy các em thành tài, đất nước ḿnh nghèo, quê hương ḿnh ch́m trong đại nạn chiến tranh nhưng trường học đă làm tṛn nhiệm vụ đào tạo, và học sinh đă sống xứng đáng đời học sinh. Chú biết không, không ǵ thiệt tḥi cho trẻ em bằng cắp sách đến trường mà không tin những ǵ thầy cô giảng. Không ǵ dễ làm hư trẻ em bằng sự đối nghịch giữa trường học và trường đời. Chú có thể chê thế hệ tôi có nhiều cái bê bối nhưng chú không thể chê t́nh thầy tṛ và sự giáo dục mà các em đón nhận của thời nầy...
     Tôi từ giả nhà trọ để khỏi đi sâu vào những chuyện khó xử về sau, chuyển tới ở chung trong chuồng cu phía sau trường với người thầy cũ mà học tṛ tôi thường gọi là sư tổ. Như đă nói với chú, chiều chiều tôi cùng với một anh bạn giáo sư gốc vơ sĩ cùng hộ tống thầy ḿnh ra ngồi sau chợ, nhâm nhi ly rượu thuốc để quên đời và bàn chuyện lớn. Tôi thật sự làm quen với các đồng nghiệp là lúc nầy. Anh Lê, Toán Lư, cờ hạng cao, anh Quách, vua cờ, Giám học Lâm vui tánh, anh Đại, Sử Địa, bạn học với tôi, anh Sáng râu, triết gia, tuyên bố không thèm cưới vợ. Anh Phẩm Bá, Pháp văn, nhiều tham vọng, anh Tam, Triết, vận động hăng hái để có Đại Học Tiền Giang, anh Nghĩa Trung, Vạn Vật đang chuyển sang Luật... C̣n biết bao nhiêu người khác nữa không thể kể hết như các anh Mai, Thứ, Kiến, Long, Nhơn, Thế V... Tất cả đều dễ thương với bạn bè và hết ḷng với đám môn sinh, lúc nào cũng muốn học tṛ ḿnh thành đạt, đem lại rạng rỡ cho trường. Sau nầy trong ḍng đời xuôi ngược, có dịp gặp lại họ hay không tôi đều có h́nh ảnh tốt về những con người tận tụy đó, những con người một ḷng đem đời ḿnh đấp xây cho thế hệ sau. Giờ đây tất cả đă tan tác bốn phương, người chết, người bệnh, người nghèo, người lưu lạc nhưng tôi biết chắc rằng ngày xưa họ đă làm quá hơn nhiệm vụ của ḿnh mà không đ̣i hỏi một sự báo đền nào...
     Xin đọc cho chú một ư thơ mới hiện ra trong trí già nầy. Không phải do sáng tác mà là phóng dịch từ một bài hài cú của Kishu, nhà thơ thiền danh tiếng của Nhật Bản:


     Bốn mươi năm đây đó,
     Về lại trước trường xưa,
     Tôi chưa từng đi một bước nào.


     Phải, bằng tấm ḷng, người ta gắng bó với xứ sở, quê hương hay một địa phương nào đó. Trở về lại nơi chốn kỷ niệm xưa là tiếp nối ngay với thời điểm lúc ḿnh bỏ ra đi. Khoảng thời gian tôi không có mặt ở trường nầy bây giờ đây bị xoá tan hoàn toàn trong trí nhớ như là chưa bao giờ hiện hữu. Tĩnh giấc kê vàng đó chú. Tôi thấy ḿnh trở lại những tháng ngày trẻ trung đứng trước đám học sinh, chăm chú nghe thầy giảng mặc dầu trong trí họ mới vài phút trước c̣n đầy những ưu tư về nghèo túng, quân trường, t́nh phụ, áp lực của vùng xôi đậu mà họ đang ở.... Chú thấy đó, tôi sẵn sàng mở rộng nội tâm ḿnh ra ráp vào hiện trường nhưng khung cảnh không sẵn sàng. Nét thay đổi vật chất về h́nh thể ngôi trường, sự dững dưng của học tṛ không biết tôi là ai, cái nh́n ḍ xét của người điều hành khi tôi xin phép được một ḿnh đi ṿng ṿng phía bên trong.... đều là chuyện thường, chuyện nhỏ, không đáng kể. Điều tôi không chịu được là thấy người ta đua nhau lấn chiếm, đành đoạn giành giựt đoạt xé từng mănh thịt xương của ngôi trường. Căn nhà Giám Học không c̣n nữa, nhiều phần đất chung quanh đă bị tướt lột, bán lại sang qua không biết bao tay người. Chú thấy đó, hàng rào sắt chung quanh trường tượng trưng cho sự bảo vệ học sinh đối với xă hội đảo điên đă bị bứng lên đem đâu mất. Người ta thi nhau đổ rác, phóng uế phía sau nhà ḿnh, có biết đâu phía đó quay về các lớp học. Đau đớn nhứt là diễn trường cho những sinh hoạt phi giáo dục lại xảy ra tại chỗ này. Tất cả đều có từ ôm đi sau. Chú có thấy thiệt là vô lư hay không trong khi thầy cô giảng bài học tṛ chỉ cần nh́n ra cửa sổ sẽ thấy, sẽ tưởng tượng được rơ ràng cảnh kề vai cọ vế? Vị vĩ nhân mà trường mang tên có nói câu nầy rất tuyệt 'Thà đui mà giữ đạo nhà'. Đạo nhà đây không ǵ khác hơn là nhân luân đó chú. Bây giờ th́ tang thương đến cả từng mảnh nhỏ của ngôi trường v́ người ta không làm tṛn nhân luân. Chú thấy các thông cáo đóng hàng chục thứ tiền dán trên bảng kia không? Trẻ con làm sao c̣n tin tưởng được những ǵ người lớn nói?
     Mà thôi, kể chuyện cổ tích với chú bao nhiêu đó đă đủ, trách móc rồi cũng dư lời, nói nhiều thêm nước mắt lại đoanh tṛng. Già rồi không ai muốn điều đó, trẻ con chung quanh chúng cười cho. Lăo đại hồi luôn luôn là phút bẽ bàng. Mục đồng tá vấn vẫn là cảnh đau ḷng đứt ruột. Tôi nói cái ǵ vậy cà? Thôi! Chú ở lại mà chứng kiến cảnh hí trường thấm thoát. Mai ngày biết đâu sẽ có những thầy, những tṛ khác về đây ngồi kể chuyện sang đàng với chú như tôi hôm nay. Rán mà nghe tâm sự họ với tất cả cơi ḷng rộng mở nhe chú!
     Cây me to xào xạc cành khi người ngồi dựa gốc nó bây giờ đứng dậy chệnh choạng bước đi. Dáng ông coi bộ c̣n mạnh khỏe nhưng sao bước chân lại xiêu xiêu như người say rượu băng xiêng? Lá me vàng úa bay lả tả, lượn lờ trong không gian, như xúc động bùi ngùi đưa tiễn, rớt lấm tấm trên cái đầu bạc trắng của người thầy giáo già mất quê hương và mất luôn cả kỷ niệm.

Nguyễn Văn Sâm



Về lại mục lục của trang VĂN




Copyright © 2011 - Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Trung Học HOÀNG DIỆU Ba Xuyên - Bắc California - All rights reserved