www.trunghochoangdieubaxuyen.net - Thn Chc Qu Thầy C v Đồng Mn Hong Diệu một năm mới lun được Dồi Do Sức Khỏe v Trn Đầy Hạnh Phc - www.trunghochoangdieubaxuyen.net






Dương Lịch m Lịch Click on the date for details

Gn Giữ Qu Khứ Của Cải Lương

Thầy Nguyễn Văn Sm

Sign của thập nin 50 thế kỷ trước. Thời ng Ng Đnh Diệm chưa về chấp chnh, thời của những Thủ Tướng ln cầm quyền thiệt ngắn như Nguyễn Văn Thinh, Nguyễn Phan Long, Bửu Lộc, Nguyễn Văn Tm, Trần Văn Hữu, đến v đi khng để lại được cng trạng g cho dn tộc v những p lực của những thế mạnh chnh trị từ cc cường quốc xa xi. Họ cũng chẳng để lại g trong tr nhớ thơ dại của ti, chỉ ghi nhận những g xảy ra trong một hai khu phố gần gần nơi mnh ở. Ch đến những ồn o si động hơn l những chuyện xa vời như chnh trị, văn ha
Lc đ ngy no như ngy nấy, ti v những đứa bạn trang lứa sống trong khu gọi l Chợ Chy của ci chợ lớn hơn l Cầu ng Lnh, mới qua tuổi mười, chui rt trong những gian sạp nho nhỏ, tất cả sinh hoạt của đời sống đều diễn ra trong đ. Chừng khoảng chn giờ sng th đ bắt đầu chờ đợi chiếc xe Renault nhỏ v mấy chiếc xe ngựa của những đon cải lương chạy qua m hai bn hng xe no cũng c dựng hai tấm ban-n lớn vẻ hnh quảng co tuồng cải lương, bu theo để xin những tấm giấy pr-gam (programe) ni về tuồng ht đm hm ấy. Trống trong xe đnh thng thng điếc tai nhức c chen với tiếng phn la, chập chỏa chc cha khng lm chng ti ngại ngng, tri lại cng bị kch thch hơn. Chạy, chạy. Bu bu. Nu nu. Ku ku. Cả chợ ai cũng ng theo xe quảng co v lũ con nt ở trần chng ti. Nhiều b nhiều c cố bước mau tới kế bn để kịp nhận một tờ. Giấy in mu xanh đỏ c hnh đo kp bận quần o đẹp đẽ sang trọng, c sơ lược tuồng tch v c những cu rất ku quảng b sự hay ho của tuồng sắp được diễn đm nay.
Chng ti t m để biết họ ht tuồng g th t m để lm một thứ tiền chơi đnh bi, chơi oảnh-t-t với nhau th nhiều. Người pht giấy pr-gram nhẵng mặt v bực bội với chng ti. Họ hất tay khng cho khi thấy mấy thằng nhỏ xin hết tờ nầy tới tờ kia. Được tờ no th giấu mau ra sau lưng rồi đưa tay kia ra xin tờ khc. C thằng, thường l thằng Dần, bạo dạn hơn, chờ lc anh pht giấy v , lẹ như chớp giựt cả xấp chạy biến v trong chợ. Bữa hm đ n tha hồ m lm ci của sng bi co chơi tiền bằng giấy pr-gram, đứa no đặt mấy tấm n cũng giở, cũng ăn thua đủ.
Nhờ những tấm giấy xanh đỏ quảng co kia chng ti biết rnh mặt đo kp, biết tn gnh ht, biết tuồng tch v biết ai thủ vai g trong tuồng. C đứa cn rnh hơn, n biết tn thầy tuồng v gnh no chuyn ht loại tuồng g nữa. thằng Mẹo với thằng Ri kể vanh vch no l gnh Hậu Tấn của Bảy Cao chuyn ht tuồng c pho nổ lạch tạch, c bắn sng cắc bm với lửa xanh pht ra ở đầu sng với mi pho bay ra kht lẹt, gnh Hậu Tấn Năm Nghĩa chuyn ht tuồng x hội với chủ nhơn Lư Ha Nghĩa xuống vọng cổ mi tận mạng bằng những tiếng ơ ơ ko di m n bắt chước ko theo th lần no cũng đứt hơi ho sặc sụa. Mấy chị đn b bn nhau rằng kp Thanh Tao, kp Năm Phồi, kp Bảy Nhiu đẹp trai nhứt hạng. C chị ch rậm r l kp Bảy Cao ln sn khấu coi bảnh tỏn vậy m ai ln ln dy ghế thượng hạng sẽ thấy ng ta mặt rổ hoa m, đnh phấn dầy cộm cũng khng che khuất hết.
Cải lương v tuồng tch ảnh hưởng ln đời sống của chng ti, đứa no cũng thuộc vi ba đoạn, năm bảy bi ca trong mấy tuồng đ in ra giấy như Hong Tử Lưng G hay Mu Nhuộm Phụng Hong Cung. Cn ni về thể loại bi ca th i thi, cc loại như Mẫu Tầm Tử, Kh
ng Minh Tọa Lầu, Hướng M Hồi Thnh, Bnh Bn Vắn, Thủ Phong Nguyệt tụi ti ca cũng c hạng v thường th chiều chiều tụ lại ba bốn đứa chia vai m ca m ht.
Lc nầy mấy rạp ht thường được đon lớn về đng l rạp Nguyễn Văn Hảo ở đường Gallini, gc với đường Dixmude, gnh nhỏ hơn cht xu th về trụ 1, 2 tuần ở rạp Aristo, tức Trung Ương H Viện ở đường g đ ng v ga xe lửa Sign, rạp Tn Tiến xo xo với đnh Cầu Muối vng chợ Cầu Muối. Rạp Văn Cầm ở đường Lacaze, tức Nguyễn Tri Phương sau nầy m c một hai lần ti rn đi bộ theo tụi n tới để xin giấy pr-gram rồi khi về bị c ti giảng mo-ran hai ba giờ đồng hồ, đứng bắt mỏi chưn
Rồi th những gnh như Tỷ Phượng, Phụng Hảo, Tiếng Chung, Phước Chung, Thanh Hương Văn Chung rồi Thanh Hương-Hng Minh kể cả những chuyện nho nhỏ lin quan tới đo kp chng ti nhiều khi cũng nghe, cũng biết. Thằng Thn khng hiểu từ đu m học được cu ht Bửu Ti l rễ bầu Cao, Cải v với vợ l đo Cẩm Vn, n a cu nầy hoi bn tai bọn ti tới nỗi hơn su mươi năm nay ti cn nhớ. Cn thằng Dần lớn con nhứt bọn th khen khng tiếc lời Coi em b Juliette Nga bận o đầm trước khi đon Hậu Tấn Năm Nghĩa của ba mở mn, ra trnh diễn một bản Hnh Vn hay Mẫu Tầm Tử hoặc Khổng Minh Tọa Lầu hay một hai cu vọng cổ th bữa hm đ về phụ m n bn gạo rất l hăn hi. Ci thằng lớn mau như thổi, c nhiều giấy quảng co nhứt, c lần n đi coi cọp về bị đn vậy m ngy sau b b về chuyện em b Hương Lan ca mi đứt ruột, bỏ xa Thần đồng Quốc Thắng bn tn nhạc của những kỳ Đại Nhạc Hội vốn cũng được chng ti ưa thch.
Chng ti, những đứa cn lại, chưa đủ lớn để c tiền mua giấy v cửa hay khng đủ lm để tự tin nắm tay một b dễ tnh no đ theo v rạp, vậy m nhiều đm rủ nhau 5, 6 đứa tới trước rạp nghe pht loa họ vặn lớn những bi ca vọng cổ như Tn Tẩn Giả Đin: y trời đất ơi ci nỗi đoạn trường! Cũng bỡi v ti qu tin thằng Bng Quyn l bạn thiết với ti cho nn ngy hm nay mới ta nng nỗi n đnh tm chặt đứt một bn chưn ti... cn như cng cuộc ngy hm nay đy. M hễ mỗi lần thằng Dần ca, dầu cho n v tnh hứng ch ca chơi hay cố chm chọc th thằng Thới qu anh của con Hiền, con nhỏ nh thường lẻo đẻo theo ti nắm tay bắt chia giấy program ti xin hay giựt được, đều nổi mu quạu ln rượt n chạy c cờ, trước khi bắt đầu rượt thằng Thới đều chụp đại một ci chổi lng g của ai đ quơ quơ coi bộ ngầu lắm Sớm qu th chưa v được dầu l đ bắt đầu mn hai. Mấy đứa ti lang thang ăn cc, ăn ổi cho rẽ tiền, chờ tới chừng 11 giờ, mn ba bắt đầu, đợi ch gt cửa nhy mắt ni thả dn rồi quay lưng đi v, chng ti vn mn cửa chạy a v coi cọp vớt vt lớp cht. Khc nầy thường l hội ngộ, trng phng, vinh hiển, đo kp m nhau cười vui sau khi hoạn nạn đ hết. Chng vinh hiển lm quan lớn, hai ba vợ, nng cực khổ ngy xưa trở thnh mệnh phụ phu nhơn, c tỳ nữ trung thnh nhiều khi được thưởng lm vợ hai. trước khi mn nhung ko lại c gắn tấm bảng đề chữ Vn v nhạc e r be đnh đu tạt dzăng nhảy d, zo r bắn sng pht ln. Tiếng guốc giy lốc cốc trn đường nhựa rm rả một hồi rồi trả sự m đềm của đm lại cho Sign thanh bnh tạm bợ v tiếng sng lẻ tẻ cn ở qu xa. Chuyện thanh bnh của nước nh tuy chưa c nhưng s
ng đạn vẫn t bn mản tới thnh phố
Vậy m thỉnh thoảng khn giả cũng ăn mảng cầu lửa, hết lựu đạn liệng ln sn khấu rạp Nguyễn Văn Hảo khiến kp Duy Ln phải bị cụt gi, tới c na bay ln hng ghế thượng hạng ở tạp Aristo khiến vi ba ng b nh giu mất mạng. Gnh no lảnh đạn th khốn đốn vi ba bữa rồi cũng đứng dậy khai trương tuồng với phong cch mới. Những tuồng phong vị Ba Tư Ngn Lẽ Một Đm huyền o diễm tnh ra đời với đủ thứ đn mu xanh đỏ vng tm, những tuồng hiệp khch bay lộn bằng dy mc ko ln quay vng vng trn sn khấu xuất hiện. Thời nầy người ta ch trọng tới tuồng tch ly kỳ, cảnh tr huyền o, xim y rực rỡ. Sự ca diễn chỉ l thứ yếu.
Rồi th những năm gần giữa thập nin 50, gnh Kim Chung, Tiếng Chung Vng Thủ Đ đng đ quanh năm ở rạp Aristo với kp đẹp Huỳnh Thi, Ngọc Ton, đo thương Bch Hợp, đo diễn Kim Chung, cc đo kp phụ chuyn lm hề đồng, lm tỳ nữ như Ty Định, Thy Liệu, Phc Lai, Tư Vững, Ba Hội chuyn diễn những tuồng tch phong vị Trung Hoa gần giống như trong cc truyện thơ Nm của thế kỷ trước m nhơn vật thường l giai nhơn ti tử, với những mối tnh thi vị, trong sng của soạn giả Phong Trần Tiến.
Vậy m tuồng no tuồng nấy ăn khch qu chừng, đm no rạp cũng chật nch. Thời nầy an ninh trong thnh phố đ vững, lựu đạn giết dn của mấy ng trời con ngoi bưng v khng cn dịp tung honh nữa, gnh Kim Chung sau đ dời sang rạp Olympic ở đường Chasseloup Laubat rồi pht triển thnh 2, rồi 3. Người coi cải lương chuyển từ từ sang thch giọng ca, cch diễn t Tr n, t Bạch Lan, Bạch Tuyết, Thanh Nga, Diệu Hiền, Ngọc Giu, Ngọc Nui, t Hiền, t Hậu, Tấn Ti, Thnh Được, Thanh Sang, Hữu Phước mỗi người mỗi vẽ, mỗi ln hơi, khng ai giống ai nhưng người no cũng c giọng ca trời cho, ru hồn người nn hi ra tiền v c thể ni l gp phần đưa cải lương ln vm trời cao của nghệ thuật. Lc nầy giấy pr-gram cải lương hnh như đ hết, chng ti hơi lớn lớn, bắt đầu chuyển sang sưu tập pro-gram của ci-n, cũng in bằng giấy mu của rạp Vĩnh Lợi, L Lợi, Eden đặc biệt viết bằng hai thứ tiếng Việt v Php. Chng ti bắt đầu lm quen với tn tuổi đo kp của thế giới văn minh bắt đầu từ đy.
Trong hon cảnh đ giải Thanh Tm ra đời xc nhận ti năng ca diễn của đo kp nn nghệ nhơn cng cố gắng trau dồi thm. Cải lương bước những bước đi bảy dặm, chỉ trong vng 10 năm trước 1975 m tiến bộ hơn mấy lần ba thập nin trước đ
Sống ở Sign từ nhỏ vậy m ti chỉ cn nhớ lỏm bỏm c vậy về cải lương. Qu khứ của bộ mn nầy vượt khỏi tr nhớ của ti v của biết bao nhiu người khc dầu họ sanh ra v sống mn đời suốt kiếp ở Sign với chung quanh gần cả chục rạp v sự đi về của mười mấy đon lớn nhỏ. Huống chi cải lương cn mọc rễ v pht tn ra ở cc tỉnh miền Hậu Giang nữa. Ai dm tự ho mnh biết hết bước đường của mn nghệ thuật mới nầy?
Năm ấy Sign đổi chủ, chủ mới thuộc phe của những người đ liệng lựu đạn v khn giả yu thch cải lương ngy xưa. Ti đi tm lại cht qu khứ mờ nhạt của mnh v đ rời xm chợ hơn 10 năm nay. Dần đ đi Mỹ, thằng Thới qu đ chết, mấy thằng Ri, thằng Mẹo đứa th gi cỗi, răng sn đưa cng, đứa th lưu lạc h phang bất biết. Vậy m ti gặp lại con Hiền. Con nhỏ lc nầy đ gần ba mươi tuổi, khng c chồng, mời ti v ci sạp bn guốc của n, đưa cho ti coi hai xấp program cải lương ngy cũ. Ti nắm xấp giấy ngy xưa mnh thn thiết, mơ ước, ngồi như mơ, nhớ lại thời gian cch đ hơn hai mươi năm...

Thằng Ri bặm trợn cầm một tấm vn mỏng tho ra từ ci thng đựng củ hnh ty nhập cảng của tiệm đường nh n, d d v mặt của con Hiền ht lớn:
Trảm bạch m tế thin!
Tru hắc ngưu tế địa!
Giết giết!
Con Hiền n n trnh th thằng Mẹo ở đu lại xa v, tay cầm ngược chổi lng g lm kiếm:
St nhứt miu cứu vạn thử cho xong,
Bo v Liu m Bảo phải lụy tn
Rồi n chặt mạnh xuống trước mặt con nhỏ như l chặt đầu ng vua nước Liu m chng ti thường đng vai ca ht.
Con Hiền sợ qunh qung, chạy tới m ti cứng ngắt. Ti hơi sượng sng, nhưng lm bộ tỉnh queo, ra mặt anh hng rầy tụi kia khng được ăn hiếp con gi nữa
Mấy bữa sau ti gip con Hiền ngồi sắp xếp lại đống giấy chương trnh m chị Hai n liệng ra ngoi v chong chỗ, n vừa xếp, vừa đưa tay gạt cho giấy bớt nhăn nhm vừa quẹt nước mắt ni khiến ti giựt mnh:
Nữa lớn Hiền lm vợ của Sang rồi hai đứa mnh đi ht cải lương.
Ti ng ngay v ngực n, cặp mắt như l ch. N biết cũng dm xuống ngực mnh, quả quyết:
By giờ chưa, nhưng lớn ln cũng c chứ bộ!
Tiếng
chứ bộ của n ti thương qu chừng, nhưng mới 11, 12 tuổi ti cn ght con gi lắm, ti bảo vệ con Hiền v tnh anh hng của con trai hơn l v thch n, ti nạt phũ phng:
Thi mầy! Chị Hai mầy thấy mặt tao l đuổi đi chỗ khc chơi, v nh mầy ở chắc chỉ đnh chưởi tối ngy với lại Ti lại ng v ngực n rồi chỉ v mnh một c đo Mỹ no đ.
Con nhỏ đỏ mặt lại ng xuống ngực mnh khng ni g

Ti hỏi con Hiền cn nhớ hồi n m ti v cu chuyện trao đổi lc hai đứa xếp lại những tờ giấy nầy khng. N ni nhớ chớ sao khng, người ta qun th c!
Ti lm thinh lu lắm mới bo chữa:
Đời trai, học hnh, lnh trng, sự nghiệp lm cho mnh qun đi qu khứ rất đng yu của thời tuổi trẻ. May m Hiền cn giữ qu khứ của chng ta qua những tờ chương trnh nầy.
Ti vừa ni vừa chỉ v bt tch của mnh ngy xưa phn vai cho những nhn vật trong quyển tuồng cải lương Hong Tử Lưng G m ti với Hiền thủ vai tnh nhn của nhau.
Con nhỏ phản đối ngay:
Sang c vợ con rồi, đừng ni vậy, Hiền chỉ giữ gn qu khứ của cải lương thi, khng giữ gn qu khứ của chng mnh.
Cu ni của con Hiền khng biết tại sao ti thấy đng giận hơn l đng thương. Ti ni năm ba cu nữa rồi từ giả, lng chẳng lưu luyến g.
Gần bốn mươi năm
r̀i mà ti ṽn còn bực mnh khi nhớ tới cu nói của con Hìn ngày nọ chỉ giữ gìn qu khứ của cải luơng thi. Nó nói đặng nói được mà có giữ gì đu, trách nó thì cũng ṭi, có trách chăng là trách sự v tm v tình của cả ṃt xã ḥi, của nhóm người tự xưng là trí thức khoa bảng, lun h hào phát huy và bảo t̀n văn hóa dn ṭc nhưng cứ trơ mắt ́ch đ̉ nhìn ǹn văn hóa ngày càng xúng ćp thảm hại m trong đó cải lương l sinh hoạt nghệ thuật đng trn trọng của Miền Nam nay đ bị giết đi, ch́t tức tưởi v nhiều nguyn nhn

Thầy Nguyễn Văn Sm
(Alexandria, LA, những ngy sắp chớn Đng 2013.)



Về lại mục lục của trang VĂN




Copyright 2011 - Hội i Hữu Cựu Học Sinh Trung Học HONG DIỆU Ba Xuyn - Bắc California - All rights reserved