www.trunghochoangdieubaxuyen.net - Thn Chc Qu Thầy C v Đồng Mn Hong Diệu một năm mới lun được Dồi Do Sức Khỏe v Trn Đầy Hạnh Phc - www.trunghochoangdieubaxuyen.net






Dương Lịch m Lịch Click on the date for details

Nhớ Về Sc Trăng

Trịnh Quang Chiếu

Ba Xuyn đi dễ kh về
Trai đi c vợ gi về c con


hoặc:

Anh đi anh nhớ qu nh
Nhớ t bn mắm mặn m Sc Trăng


Bốn cu ca dao đầu đời ấy đ gợi cho ti bao nhiu niềm thương nổi nhớ về qu cha đất tổ v bốn cu ấy đ ni ln đầy đủ nghĩa của vng đất hứa thn yu nầy. Một vng đất được mệnh danh l qu hương mắm b hoc danh từ nầy dng để chỉ đặc sản nổi tiếng của cc chủ đất đ l cc người Khmer (người Min). Mn nầy giống như mắm c của người Việt nhưng cch chế biến th hơi khc l trước khi con c đem đi muối để lm mắm th phải để cho phnh trương ln rồi mới lm mắm.
Thật vậy vng đất Sc Trăng vo thuở xa xưa l đất của nước Thủy Chn Lạp, sau khi nước Thủy Chn Lạp chiến thắng vương quốc Ph Nam (vương quốc nầy được thnh lập vo năm 545-627 sau Thin Cha) đ đưa vương quốc Ph Nam vo họa diệt vong v nước Chn Lạp được chia lm hai đ l Thủy Chn Lạp tức miền nam Việt Nam by giờ v nước Lục Chn Lạp tức l nước Kampuchia ngy nay. Theo thống k của người Php vo năm 1862 th người Min tại miền nam Việt Nam l 146,148 người v cho mi đến ngy hm nay theo thống k mới nhất l 900,000 người v họ sống nhiều nhất tại hai tỉnh Sc Trăng v Tr Vinh cũng như cc quận dọc theo bin giới thuộc tỉnh Chu Đốc.
Danh từ Sc Trăng được pht m trại ra từ tiếng Min Srock Khleng c nghĩa l xứ c kho bạc. Dưới thời cố Tổng Thống Ng Đnh Diệm tỉnh Sc Trăng được cải danh thnh tỉnh Ba Xuyn do sự st nhập hai tỉnh Bạc Liu v C Mau v hai tỉnh nầy khi st nhập được đổi tn thnh quận Vĩnh Lợi (Bạc Liu) v quận Quản Long (C Mau). Vin tỉnh trưởng qun sự đầu tin lc bấy giờ l Thiếu T Hong Mạnh Thường v vị tỉnh trưởng cuối cng của tỉnh Sc Trăng l Đại T Liu Quang Nghĩa.
Danh từ Sc Trăng một địa danh kh xa lạ đối với đồng bo niềm Đng nước Việt v phần lớn người ta chỉ nghe C Mau v thường c cu từ Ải Nam đến mũi C Mau vả lại Sc Trăng cũng khng c danh lam thắng cảnh no nổi tiếng ngoại trừ cc cha chiền của người Min kh đặc biệt như Cha Dơi, Cha Chn Kiểu, Cha Đất St đ l một trong tổng số 90 ngi cha của người Min cộng thm vo đ c 47 ngi cha của người Hoa, con số đ đ ni ln Sc Trăng l vng đất Tu Hnh nn theo thuyết nh Phật th đất lnh chim đậu nầy đ sản xuất ra cc bật kỳ ti c thể ni đy l vng đất địa linh nhn kiệt. Điển hnh l Tướng Đặng Văn Quang, Tướng L Tng B, Đại T Trần Thanh Điền, Đại T Kim Khanh, Đại T Quch Huỳnh H cn về pha văn nghệ sĩ c cụ Vương Hồng Sễn, Thnh Được, Hữu Phước cn một số nữa nhưng ti khng nhớ hết xin thng cảm, v thừa hưởng được n phc đ sang tận Hoa Kỳ c cc đại thương gia như: Anh Chn Hương Lan, Trần Dũ
Sở dĩ Sc Trăng c nhiều cha chiền l tại mổi Sc (danh từ nầy để chỉ thn xm của người Min) đều c một ngi cha để lo vấn đề tn ngưỡng tinh thần cho dn trong Sc vả lại theo phong tục của người Min l con trai trong gia đnh khi lớn ln phải cạo đầu v cha tu ba năm rồi mới ra đời v được x hội nhn nhận cho nn cha Min no cũng c căn nh dnh cho những ng sư trẻ tạm thời tr ngụ. Gia đnh phụ quyền người Min tại Sc Trăng c khuynh hướng sống khp kn trong sc xa thnh phố. C thể ni Sc Trăng l vng đất hội ngộ của 3 sắc dn đ l: người Kinh (Việt), người Khmer (Min) v người Hoa (Tiều).
Theo thống k mới nhất th ton tỉnh Sc Trăng c dn số l 1,235,500 người được chia ra như sau: người Việt chiếm 65%, người Min 28% v người Hoa 7%. Cả ba sắc dn nầy sng chung đụng gắn b lu đời hằng bao nhiu thế kỷ nn cho ra đời nhiều đứa con lai trng rất trắng trẻo c khi cha Tiều mẹ Min m người bnh dn gọi nm na l đầu g đt vịt.
Diện tch ton tỉnh Sc Trăng l 3,191 Km2 (kể cả quận Vĩnh Chu) v trước năm 1975 quận Vĩnh Chu thuộc tỉnh Bạc Liu. Nếu nhn ln bản đồ th sẽ thấy tỉnh Sc Trăng về pha bắc gip tỉnh Vĩnh Long-Tr Vinh, pha nam gip tỉnh Bạc Liu, pha ty gip tỉnh Cần Thơ v pha đng gip biển Đng Hải. Dng sng Hậu Giang chảy xuyn qua tỉnh Sc Trăng ra 2 cửa l Định An v Bassac.
Nếu về Sc Trăng m khng ăn được t bn nước lo th đ l một điều thiếu st lớn lao cũng như về Bạc Liu m khng nghe được su cu vọng cổ vậy. Sở dĩ ti gợi đến điều nầy l để ni ln tnh cch đặc biệt của đặc sản tỉnh Sc Trăng độc nhất v nhị m hiện nay tại Las Vegas cũng c một tiệm mang bảng hiệu Bn Nước Lo Sc Trăng c lẽ chủ nhn l người Sc Trăng th phải.
Về phương diện gio dục tỉnh Sc Trăng c cc trường cng lập Hong Diệu, trường Nng Lm Sc, trường tư thục Trần Văn, Tố Như, Lam Sơn trường của phật gio l Bồ Đề v đặc biệt c hai trường của cng gio đ l Providence v La-San đ gp phần khng nhỏ trong việc đo tạo cc con em trở nn người mẩu mực v phần đng cc gio sư l cc ng cha v b phước.
Lời ca qu em hai ma mưa nắng trong bản nhạc Gợi Ngớ Qu Hương đ chnh l Sc Trăng đấy. Sc Trăng c hai ma rỏ rệt: ma mưa bắt đầu từ thng 5 đến thng 11, v ma nắng từ thng 12 đến thng 4. Ci nắng đồng kh cỏ chy trơ gốc rạ khng thua g ci nắng của San Jose vo ma h. Dn ở đy họ sống về nghề nng, họ dng b để cy bừa chớ khng dng tru như miệt Bạc Liu-C Mau, v đất Sc Trăng ton l đất ct xốp, ruộng tương đối khng su nn thch hợp với con b. Bn cạnh những cch đồng bt ngt đ xen lẫn những vườn cy ăn tri xum xu như cam, quit, ổi, chm chm m ta thấy trn c lao Dung, Mỹ Phước.
Người Min ăn Tết của họ vo thng Ba m lịch, cho nn ngy tết khi vo cc phum sc thấy họ ăn mặc sặc sỡ, đeo đồ trang sức ton bằng vng, họ khc với ngưới Hoa đeo đồ trang sức bằng cẩm thạch, Họ vận s rng đủ mu sắc trng rất đẹp, cn ngy thường họ mặc b ba đen quấn thm chiếc khăn rằn lam lủ lm việc. Người Min theo đạo phật gio tiểu thừa nn khi chết th hỏa thiu, cho nn đi vo cc sc Min khng thấy c nghĩa địa.
Trước năm 1975, tỉnh Sc Trăng c một đi pht thanh địa phương tọa lạc trn đường đi Bi Xu. Nhắc đến đi pht thanh nầy l phải ni đến c ca sĩ nổi tiếng của đi l Diệu Thanh, ca rất hay khng biết by giờ c ở đu?
Nhắc đến Bi Xu (Mỹ Xuyn) phải kể đến đặc sản của quận nầy l rượu cng xi Bi Xu nổi tiếng. Ở địa phận Bi Xu vo ma gi chướng ta ngưởi thấy mi men rượu nồng nng bốc ra từ cc l chế tạo men.
Ni về đặc sản Sc Trăng phải kể đến mn bn nước lo v cả Bạc Liu cũng nổi tiếng như vậy, nhưng cch nấu c phần khc biệt. Nước lo Bạc Liu đậm đ mi mắm v c thm một nhm b, cn nước lo Sc Trăng th trong khng c xc mắm, mi nhẹ hơn v c thm vi lt thịt heo quay. Cn bn nước lo của người Min th họ dng mắm b hoc cho nn mi nặng hơn. Thật ra mn bn nước lo nầy xuất xứ từ của người Min v khi mn nầy vượt bin qua đến tận nước Mỹ th thay tn đổi họ thnh bn mắm cho dễ hiểu v nếu c về Sc Trăng th hỏi ai cũng biết qun bn nước lo Cy Nhản nổi tiếng của tỉnh v c người cn cho l nổi tiếng cả nước.
Vo lc gần tết nhn ln bn thờ thấy cặp dưa hấu m lng chạnh nhớ về Si Ca Nả với dưa vỏ đen ruột vng xốp ăn rất ngon v loại dưa nầy được trồng bằng phn tm vả lại hợp với đất ct miệt Sc Trăng.
Nếu đi xe đ từ Sc Trăng về Bạc Liu, khi xe ra khỏi phi trường l dọc hai bn quốc lộ 4, họ by dưa hấu chất đầy sạp lc đc vi c gi tc di ng ả mời gọi mua dưa lm ti xao xuyến cả lng v:

Dưa em vừa ngọt vừa ngon
Mời anh dng thử mi mn đợi trng
Cng lao vung bn em trồng
D khng mua được m lng vẫn vui


Nếu ai từ miệt trn về đến gần Sc Trăng đừng qun ng lại ng ba An Trạch rồi vo Vũng Thơm mua vi phong bnh Ba nổi tiếng. Bnh nầy ở miệt Mỹ Tho c tn l bnh Bn v cũng đừng qun mua thm vi k-l Lạp Xưởng tươi lm qu cho b con nn mới c cu ca dao:

Nhắn c bnh ba Vũng Thơm
Đặt dm mm bnh để ti hỏi nng
Bnh nầy hẹn để sang năm
Cau trầu bnh mứt họ hng chung vui


Nếu ai l dn Sc Trăng cho d đi tới đu người ta cũng dễ nhận ra v cch xưng h c phần khc biệt hơn cc tỉnh khc, th dụ ku bằng chị th họ gọi bằng chế cn anh th gọi bằng hia, cn cậu th l củ đ l cch xưng h theo kiểu của người Tiều, cn người Quảng Đng th họ gọi nị v ngộ giống như kiểu của người Mỹ.
Tưởng cũng nn ni sơ qua về người Hoa tại Sc Trăng v họ đến đy lu đời từ thời tổ tin bn Tu chạy qua Việt Nam bắt đầu từ năm 1679 sau khi Mn Thanh lật đổ nh Minh v mi cho đến năm 1698 c người khch ở Quảng Đng tn l Mạc Cửu trong khi nh Thanh cướp ngi Minh bỏ sang Chn Lạp mở xng bạc lấy tiền chiu mộ dn lập ra 7 x tức l H Tin by giờ v gần 100 năm sau cộng đồng người Hoa đ thnh hnh v sống yn ổn giửa lng dn cư Việt. Một số t người Hoa theo Ty Sơn với tư tưởng phục Minh, số cn lại đng hơn theo Nguyễn nh với mục đch lm ăn lu di, ha đồng với người Việt xy dựng vng đất mới dưới sự bảo hộ của tả qun L Văn Duyệt. Đy l một cộng đồng cn giử phong tục Minh Hương, nhưng cuộc sống gắn b với dn bản xứ v la thc tới đu th bồ cu tới đ, cho nn c một số người Hoa lần hồi xuống tới miệt Cần Thơ, Sc Trăng, Bạc Liu v C Mau. Danh từ Minh Hương dng để chỉ một thn hay lng của người Minh cư ngụ, khi chọn hai chử nầy chắc c lẽ người Minh ngụ nui lấy một hoi bảo, một cht tnh qu hương trong khi lưu lạc ở qu người hoặc họ cam chịu tha hương mưu sống nn muốn tạo một qu hương thứ hai c hạn chế để vui sống v nếu cần th gip đở tương trợ lẩn nhau trn bước đường lưu lạc. Về sau nầy do xự chung đụng trong cuộc sống hằng ngy nn c một số người lai, c khi cha Minh mẹ Việt v sau nầy trở thnh người Việt thuần ty, tuy rằng họ vẩn giử bản thể trung hoa. C một điều lạ l người Tiều ở Sc Trăng họ khng bao giờ g con gi cho người Việt, chỉ c con trai cưới vợ Việt thi được, đy cũng l nột cổ tục từ lu đời bất di bất dịch v qua đến nước Mỹ th hầu như khng cn nữa.
Trở lại lịch sử tỉnh Sc Trăng vo năm 1879, người Hoa trong nhm Thin Địa Hội đa số l người Tiều Chu nổi ln chống Php tại Sc Trăng nhưng tất cả đều bị bắt v trục xuất về Trung Hoa vo năm 1882, lc đ bang Triều Chu phải trả cc chi ph giam giử v trục xuất người cho cảnh st Php tại Sc Trăng v bị phạt nặng hơn nếu cn chứa chấp người theo Thin Địa Hội. Những người Hoa sống tại Việt Nam ni chung cũng như tại Sc Trăng ni ring, đều c mang một đặc tnh chung l họ giử gn bản thể trong mọi tnh huống v hảnh diện họ l con trời, họ tự ho về nguồn gốc v xuất thn từ nền văn minh chử Hn v Nho Gio l nền tảng căn bản gio dục Trung Hoa. Đặc tnh thứ hai của người Hoa tại Sc Trăng l tnh đon kết tương thn tương trợ lẩn nhau, họ lập ra cc hội tương tế như Triều Chu, Phước Kiến, Hạ Phương Người xưa thường ni: người Hoa từ bn Tu qua Việt Nam với hai ci cần x v cy đn gnh mua ve chai lng vịt m lm nn sự nghiệp l thế.
Một đặc tnh khc của người Hoa l biết tận dụng được cc mối quan hệ với những người đồng hương v dn bản xứ ở khu vực c tập qun lm ăn ph hợp với sở trường của họ, v thế người Hoa trong lảnh vực thương mại thường hơn người Việt l nhờ vậy. Bởi thnh ngữ c cu phi thương bất ph c nghĩa l khng bun bn th khng thể lm giu hoặc bun c bạn, bn c phường nn họ biết cấu kết với nhau thnh một mạng lưới thương mại chặc chẻ, thnh lập một nhm thương gia độc quyền thị trường tại Sc Trăng l một tỉnh nng nghiệp trồng la xen lẩn rải rc cc vườn cy ăn tri ở bn cồn hoặc cc c lao.
Chặng đường cuối cng trước khi rời Sc Trăng l đng qun viếng thăm cc ngi cha nổi tiếng tại đy. C thể ni kỳ quan đầu tin của tỉnh l cha Đất St. Cha nầy nhỏ mi tn nguyn l nh ở kiểu tu tại gia v người trụ tr cha l ng Ng Văn Tng, l một, cư sĩ tại gia bổng c đam m lấy đất st mang về phơi kh, giả bằng cối thật mịn mng, dng sn loại bỏ hết cc tạp chất rồi trộn bột nhan dước để nặn tượng. Suốt rng rả 42 năm lin tục, ng chỉ ngồi nặn tượng đủ loại như Phật, Ngọc Hong, Lo Tử V cha cn giử kỷ lục về đn sp hai cy cao 2 thước 6 đường knh 1 thước v nặng vo khoảng 200 k-l, đốt lin tục từ khi ng mất năm 1970 đến nay chỉ chy mất c một nữa.
Một cha nổi tiếng thứ hai c tn l cha Dơi, sở dĩ c ci tn đ l do một đn dơi thật đng đảo chọn nơi nầy lm nơi tr ngụ. Đy l giống dơi ăn ton tri cy, con lớn nặng đến 1 k-l si cnh di khoảng 5 tấc v một đặc điểm l chng khng động đậy g đến tri cy mọc trong cha. Trong cha cn c một chiếc ghe ngo để dnh đua trong cc ngy hội c Om Bk được tổ chức hằng năm vo ngy rằm thng 10 m lịch. Vo tối 14, cc cha Min c truyền thống ma ht với vũ điệu Lm Thn tnh tứ km theo tiếng nhạc Ngũ m ha lẩn tiếng đn Go Dừa c lc trầm như dng nước chảy lửng lờ v trước nh họ c lm một bn thờ (giống như bn thờ ng thin của người Hoa) nhỏ để cng trăng chiếc nge ngo dng để đua giống như hnh con rắn Naja thần thoại sơn mu sặc sở. Trong vườn sau nh cha c vi ngi mộ heo, nguyn nhn l người Min khng ăn thịt heo 5 mng hoặc gặp heo như vậy th họ gởi vo cha nui cho đến gi chết xong xy mộ chn cất tử tế.
Kế đến l cha Chn Kiểu nằm cch Sc Trăng 7 Km, tn theo tiếng Min l S Ln. Sở dĩ cha c ci tn độc đo l v cch trang tr bằng cc dĩa men (chn kiểu) trn vch tường. Kế bn l cha Khleng, đy l viện bảo tng văn ha Khmer, bn trong c chưng by cc hiện vật như sch l bung dụng cụ sinh hoạt của người Min.
Ngoi cc cảnh cha nổi tiếng trn, cn một chổ để thưởng ngoạn l cồn Mỹ Phước thuộc x Nhơn Mỹ quận Kế Sch. Nơi đy người ta trồng đủ cc loại cy ăn tri như xoi, cam, quit, nhản, chm chm Nếu ni đến chợ nổi Phụng Hiệp của Cần Thơ l kỳ th th chợ nổi Ng Năm cũng khng km phần th vị. Đy l một loại chợ di động trn sng khng lm chon chổ mặt đường v lm uế khu vực.
Sở dĩ c tn Ng Năm l v giao điểm của 5 nhnh song đi đến cc nơi như C Mau, Vĩnh Quới, Long Mỹ, Thạnh Trị v Phụng Hiệp. Ngay từ lc sng tinh sương tiếng rao của người bn v tiếng hỏi của người mua lm ồn o cả một khc sng tựa chừng như khc ca ngy ma trn cnh đồng la vng với tiếng rao hng người bn như tiếng h cu ht của cc c thn nữ dịu hiền. Trn cc ghe xuồng c treo cc mặt hang của người bn. ! ka đ l chiếc xuồng thức ăn bn bn nước lo, trn xuồng l nồi nước lo thơm phức bốc khi nghi ngt kế bn l mm c lc rỉa thịt cng với những con tp đỏ chi nhn thấy bắt thm th lm sao khng chạnh lng người lữ khch khi về thăm qu xưa chốn củ.
V để kết thc ti xin mượn bốn cu thơ để ni ln nổi lng thương nhớ về Sc Trăng:

Ba Xuyn tn gọi thn thương
Sc Trăng nổi nhớ niềm thương đậm đ
Lm sao qun được qu nh
Xun về khoắc khoải xt xa trong lng


Trịnh Quang Chiếu
Calgary - Canada



Về lại mục lục của trang Sưu Tầm




Copyright 2011 - Hội i Hữu Cựu Học Sinh Trung Học HONG DIỆU Ba Xuyn - Bắc California - All rights reserved